Progesteron

Šta je progesteron?

Progesteron pripada grupi steroidnih hormona, koji se nazivaju progestogeni. Uglavnom se luči žutim telom u jajniku tokom druge polovine mentrualnog ciklusa. Ima važnu ulogu tokom menstrualnog ciklusa i u održavanju prvih faza trudnoće. Tokom menstrualnog ciklusa, kada je tokom ovulacije jajašce pušteno iz jajnika (otprilike 14 dan), ostaci folikula iz jajnika koji su zatvorili razvijanje jajašca formiraju sastav, žuto telo. Žuto telo ispušta progesteron i u manjoj meri estradiol. Progesteron priprema telo za trudnoću, kada je jajašce oplođeno. Ako jajašce nije oplođeno, žuto telo se razgradi, proizvodnja progesterona pada i novi mentrualni ciklus kreće. Ako je jajašce oplođeno, progesteron stimuliše rast krvnih sudova koji snabdevaju sluznicu materice (endometrijum) i stimulišu žlezdu da luče hranljive materije da bi hranile embrion. Zatim progesteron priprema tkivo sluznice materice da dozvoli oplođenom jajašcu da se implantira i pomaže u održavanju endometrijuma tokom trudnoće. Tokom ranih faza trudnoće, progesteron se i dalje proizvodi žutim telom i neophodan je za podržavanje trudnoće i u uspostavljanju posteljice. Kada je posteljica stabilna, oko 12 nedelje trudnoće preuzima proizvodnju progesterona. Tokom trudnoće, progesteron ima važnu ulogu u razvijanju fetusa; stimuliše rast tkiva majčinih dojki,  sprečava laktaciju i jača karlične mišiće za porođaj. Nivoi progesterona stabilno rastu tokom trudnoće, sve do porođaja, kada se beba rodi. Iako je žuto telo glavni proizvođač progesterona u ljudskom telu, progesteron se u malim količinama proizvodi i od jajnika, nadbubrežnih žlezda i tokom trudnoće, od posteljice.

Kako se  progesteron kontroliše?

Formiranje žutog tela se aktivira porastom proizvodnje luteinizirajućeg hormona od strane prednje hipofize. Proces se javlja oko 14 dana menstrualnog ciklusa i stimuliše ispuštanje jajašca iz jajnika i formiranje žutog tela. Zatim žuto telo ispušta progesteron, koji priprema telo za trudnoću. Ako jajašce nije oplođeno i ako embrion nije koncipiran, žuto telo se razgradi i proizvodnja progesterona se smanjuje. Kako se sluznica materice više ne održava progesteronom iz žutog tela , razgradi se i menstrualno krvarenje počne, što označava početak novog menstrualnog ciklusa. Međutim, ako je jajašca oplođeno i povećava se embrion, ćelije koje okružuju rani embrion (koje formiraju posteljicu) će lučiti humani horionski gonadotropin. Humani horionski gonadotropin ima sličnu hemijsku strukturu kao luteinizirajući hormon. Što znači da može da se veže i da aktivira iste receptore kao luteinizirajući hormon, što znači da se žuto telo ne razgrađuje, nego nastavlja proizvodnju progesterone sve dok posteljica nije stabilna.

Šta se događa ako imam previše progesterona?

Ne postoje poznate medicinske posledice posedovanja viška progesterona. Nivoi progesterona se povećavaju prirodno tokom trudnoće, kao što je pomenuto iznad. Visoki nivoi progesterona su povezani sa stanjem koje se naziva kongenitalna adrenalna hiperplazija. Međutim, visoki nivoi progesterona nisu uzrok ovog oboljenja. Visoki nivoi progesterona su povezani i sa razvijanjem raka dojke. Progesteron, bilo sam ili u kombinaciji sa estragenom, žene uzimaju kao oralni kontraceptiv (“pilula”). “Pilula” deluje tako što sprečava ovulaciju, čini da se skoro 100% spreči ovulacija. Progesteron se koristi u zamenskoj terapiji hormona da olakša simptome menopauze kod žena.

Šta se događa ako imam premalo progesterona?

Ako je progesteron totalno odsutan ili se javlja u malim količinama, nepravilna ili teška menstrualna krvarenja se mogu javljati. Pad nivoa progesterona tokom trudnoće mogu uzrokovati pobačaj ili rani porođaj. Majkama koje imaju rizičnu trudnoću se daje sintetički oblik progesterona, u nameri da odloži porođaj. Nedostatak progesterona u krvotoku može značiti da jajnik nije uspeo da oslobodi jajašce tokom ovulacije, što se javlja često kod žena sa policističnim jajnicima.